Wat is aspartaam?

Gebruikerswaardering:  / 8
ZwakZeer goed 

Tegenwoordig wordt suiker in allerlei producten vervangen door zoetstoffen. Zoetstoffen worden onder andere gebruikt in zoetjes, ‘light' producten, suikervrije kauwgom, suikervrije hoestsiroop, suikervrije keeltabletten en nog veel meer. Op deze producten staat dan ook op het etiket vermeld "(gezoet) met zoetstoffen". Zoetstoffen worden tegenwoordig veel gebruikt vanwege de eigenschap dat ze geen of weinig calorieën leveren en bovendien geen tandbederf veroorzaken, in tegenstelling tot suiker. Er zijn diverse zoetstoffen in omloop, elk met eigen specifieke kenmerken.

Soorten zoetstoffen
Zoetstoffen verschillen onderling in zoetkracht en chemische eigenschappen: daarom zijn sommige zoetstoffen niet bestand tegen hoge temperaturen en dus niet geschikt om mee te koken en te bakken. De verschillende zoetstoffen zijn in twee groepen te verdelen, namelijk:

•  Intensieve zoetstoffen, dwz met een zoetkracht veel hoger dan suiker
•  Extensieve zoetstoffen, dwz met een zoetkracht gelijk of minder dan suiker

Een andere indeling, die grotendeels overeenkomt, is die in energie-leverende en niet-energieleverende zoetstoffen.

Aan veel dranken of voedingsmiddelen is niet één enkele zoetstof, maar een combinatie van zoetstoffen toegevoegd. Dit komt omdat elke zoetstof zijn eigen unieke smaakprofiel heeft en er per zoetstof verschillende technische toepassingen mogelijk zijn (bijvoorbeeld verhitten). Er kan dus gekozen worden voor een enkele zoetstof of een combinatie van zoetstoffen, die het beste bij een bepaald product past.

Ook is het vaak nodig om bij vervanging van suiker door een intensieve zoetstof (zoals aspartaam) een extensieve zoetstof (zoals sorbitol) toe te voegen, omdat anders het volume van het product sterk verminderd.

Wat is aspartaam precies ?
Aspartaam is een kunstmatige zoetstof, ontdekt in 1965 in de Verenigde Staten. Chemisch is het een combinatie van de twee gewone aminozuren asparaginezuur en fenylalanine, met aan het fenylalanine-deel een methanolgroep. De officiële chemische naam is N-L-alfa-aspartyl-L-phenylalanine-1-methyl ester.
De twee voornaamste bouwstenen, asparaginezuur en fenylalanine zijn bouwstenen van alle eiwitten. Feitelijk is aspartaam te beschouwen als een mini-eiwit, of een dipeptide (di=2, peptide is een verbinding tussen aminozuren). De combinatie van asparaginezuur en fenylalanine komt ook veel voor in de natuur, in allerlei eiwitten. De methyl-ester is een synthetische toevoeging.

Aspartaam is een wit poeder met een grote zoetkracht en is slecht oplosbaar, zowel in water, alcohol als olie. De zoetkracht is echter zodanig hoog, dat maar kleine hoeveelheden nodig zijn. In de praktijk is de oplosbaarheid niet beperkend.

Hoe zoet is aspartaam ?
Aspartaam heeft een gemiddelde zoetheid die 150-200 keer zo sterk is als de zoetkracht van gewone suiker. Een absolute vergelijking in zoetkracht is niet te maken, aangezien de zoetheid afhangt van andere componenten in het levensmiddel, de zuurgraad en de temperatuur. De reële zoetkracht van aspartaam moet dus voor iedere toepassing opnieuw bepaald worden. Ook speelt de concentratie een rol. Aspartaam is veel zoeter dan suiker in lage concentraties. Er is bij suiker een bepaalde drempelwaarde voordat de zoete smaak wordt geproefd. Bij aspartaam is die waarde een stuk lager.

Een groot verschil tussen aspartaam en diverse andere zoetstoffen, is dat het de smaak van fruit en fruitaroma's versterkt. In kauwgum blijven bijvoorbeeld de fruit- en zoete smaak veel langer proefbaar als aspartaam wordt gebruikt, dan wanneer suiker wordt gebruikt.

Waar wordt aspartaam voor gebruikt ?
Aspartaam kan gebruikt worden in de meeste producten, waar ook suiker voor kan worden gebruikt. Echter, in niet-zure producten, of tijdens verhitten is aspartaam veel minder stabiel dan suiker. Aspartaam is zeer stabiel in zure producten, en wordt dan ook veel toegepast in frisdranken en producten met fruit. Deze producten zijn meestal zuur tot erg zuur (cola).
Aspartaam wordt toegevoegd in een groot aantal producten, zoals :

  • zoetjes en zoetstoffen
  • frisdranken
  • puddingpoeder
  • crèmes en vullingen van gebak
  • ijs
  • medicijnen
  • jam en marmelade
  • vruchtenmoes
  • kauwgum
  • en nog tientallen overige producten.

Aspartaam is toegestaan in enkele of meerdere productgroepen in meer dan 90 landen. Het aantal producten loopt in de duizenden. In Nederland zal het om honderden producten gaan.

Aspartaam is zowel een additief, als een ingrediënt. Toevoeging van aspartaam aan een levensmiddel moet dus in de ingrediëntenlijst vermeldt staan. Meestal staat het onder 'kunstmatige zoetstof : aspartaam'. Soms ook als handelsnaam 'Nutrasweet'. Het E-nummer is E951.

Hoe veilig is aspartaam ?
Dit is een vaak gestelde vraag, en er zijn een aantal internet pagina's opgezet, waarin aspartaam tot een groot gif wordt bestempeld. Geen enkele stof is volledig veilig, of het nu gaat om een natuurlijke of een synthetische stof. Het grote verschil is, dat bij natuurlijke stoffen de giftigheid vaak onbekend is, terwijl voor synthetische stoffen uitgebreide studies nodig zijn, voor de stof mag worden toegepast.

De giftigheid van een stof wordt bepaald op een groot aantal gebieden. Voor toelating moet een stof getest zijn op een groot aantal aspecten, volgens internationaal vastgelegde voorschriften. Uit die testen komt een bepaalde giftigheid naar voren. Het grootste deel van de nieuwe zoetstoffen (er zijn tientallen zoetstoffen ontdekt) komt niet door deze testen heen, en komt dus ook nooit in de handel. Aspartaam voldeed aan alle eisen, zoals die gelden voor zoetstoffen.

Voor alle synthetische toevoegingen wordt aan de hand van de toxicologische (giftigheids)testen een maximaal aanvaardbare dosis opgesteld (ADI=acceptable daily intake). Dat is de hoeveelheid van een stof die een mens dagelijks binnen mag krijgen, zonder dat hij/zij er ziek van wordt. Meestal wordt gekeken vanuit data verkregen in dierproeven. Omdat een mens en een dier kunnen verschillen wordt de waarde van het gevoeligste dier gebruikt, en komt daar een marge van 10-100 overheen. Een ADI van 100 mg/kg/dag voor een rat wordt dan 1-10 mg/kg/dag voor een mens.

Voor aspartaam gelden 2 verschillende ADI-waardes, 40 mg/kg/dag voor de stof zelf, en een lagere van 7.5 mg/kg/dag voor het afbraakproduct diketopiperazine. Voor een gemiddelde mens van 70 kilo kom je met de laagste ADI waarde uit op 525 mg/dag, overeenkomend met 75-125 gram suiker aan zoetkracht.

Om deze lage ADI te halen moet een mens per dag eten/drinken :
4 liter frisdrank, of 320 kauwgumtabletten, of 133 zoetjes, of 12 liter vruchtenyoghurt. Voor de hoge ADI dus alles 4.5x zo veel.
De meeste mensen eten dit uiteraard niet, maar zelf bij combinaties van al deze stoffen wordt in Nederland zelden de ADI gehaald. En zeker niet dagelijks.

De ADI is niet geheel onomstreden, er kunnen (en vaak zullen) altijd mensen zijn die gevoeliger of allergisch zijn voor een bepaalde verbinding. Dit is niet te voorzien, noch te voorkomen.

Een aparte groep voor aspartaam zijn mensen met PKU, phenyl-keton-uria. Dit is een ziekte die wordt veroorzaakt door het feit dat het lichaam fenylalanine niet kan omzetten tot tyrosine. Het fenylalanine hoopt zich op in het lichaam en kan tot nadelige effecten leiden. Deze mensen moeten een speciaal, eiwitbeperkt, dieet volgen, aangezien fenylalanine in ieder eiwit voorkomt. Aangezien ook aspartaam fenylalanine bevat, moeten deze mensen uitkijken met de hoeveelheden aspartaam die ze binnenkrijgen. Op verpakkingen dient dit ook vermeld te staan als 'bevat een bron van fenylalanine'.

Eén van de bouwstenen van aspartaam is methanol. Methanol is een behoorlijk giftige stof, maar je moet er behoorlijk wat van binnenkrijgen om echt ziek te worden. Methanol wordt in ons lichaam geproduceerd in kleine hoeveelheden bij allerlei stofwisselingsprocessen en de lever ontgift de methanol zeer efficiënt. Het is vrijwel onmogelijk om door aspartaam een methanolvergiftiging te krijgen, omdat je dan tientallen grammen aspartaam per dag zou moeten eten (methanol hoopt zich niet op). Dit komt overeen met een zoetkracht vergelijkbaar met kilo's suiker.

De meeste methanol die we binnenkrijgen komt uit groente en fruit en vooral vruchtensappen. Hierin zit methanol gebonden, en het komt in de darm vrij, vergelijkbaar met aspartaam.

Bron: www.food-info.net

Meer weten over Aspartaam? Lees dit (Engelse) boek...

 

Vegetarisme.nl, Powered by Nextplore...